Literatura niderlandzka

(Rozmowy) o współczesnej literaturze niderlandzkiej – strona prowadzona przez Fundację Literatura

Tom Lanoye

Tom Lanoye - vrij van © - uit: familiearchief

Jest jednym z najbardziej cenionych niderlandzkojęzycznych pisarzy ostatnich trzech dekad. Mimo to Tom Lanoye – pisarz, poeta, eseista, krytyk, dramaturg, scenarzysta i aktor – w Polsce jest mało znany.

Na język polski przetłumaczono jedynie jego sztukę Twierdza Europa (Fort Europa). Przekładu dokonała Małgorzata Woźniak-Diederen. A dramat ten jest przecież jedynie niewielką cząstką przebogatego dorobku pisarza, odznaczonego w styczniu 2014 r. na festiwalu Writers Unlimited prestiżową nagrodą Constantijn Huygensprijs, przyznawaną przez fundację Jan Campert-Stichting.

Tom Lanoye, syn rzeźnika i aktorki-amatorki, urodził się w 1958 r. w miasteczku Sint-Niklaas, niedaleko Antwerpii. Jest jednym z najbardziej znanych współczesnych pisarzy niderlandzkiego obszaru językowego. Lanoye jest bardzo wszechstronny: zadebiutował w 1980 r. jako poeta, a pięć lat później wydał pierwszy zbiór opowiadań.

aa tom bio 2

Powieść Kartonnen dozen z 1991 r. umocniła jego pozycję jako jednego z najzdolniejszych pisarzy młodego pokolenia. W krótkiej, mocno autobiograficznej książce opisał homoseksualną młodzieńczą miłość. Sam Lanoye od lat pozostaje w związku z byłym politykiem Rene Los: para spędza część roku w Kapsztadzie, część w Antwerpii.

W ciągu ostatnich trzydziestu kilku lat Lanoye opublikował dziesiątki tekstów: tomików wierszy, zbiorów opowiadań, powieści, esejów, artykułów, sztuk teatralnych.

Jego ostatnia powieść Sprakeloos z 2009 roku, opowiadająca o życiu i powolnej śmierci matki pisarza, spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem krytyki i czytelników. To zapewne właśnie po matce-aktorce Lanoye odziedziczył talent sceniczny, dzięki któremu jest świetnym interpretatorem własnych tekstów. Przedstawienia, na których Lanoye recytuje swe teksty, przyciągają szeroką publiczność.

Lanoye jest genialnym mówcą i rozmówcą, uwielbia występy sceniczne oraz świetnie wypada w mediach. Są to cechy, które czynią z niego idealnego kandydata na ambasadora literatury. W 2012 roku poproszono go dlatego o napisanie Prezentu Tygodnia Książki (Boekenweekgeschenk).

aaa powiastka

Nowelka Heldere hemel (Jasne niebo) spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem krytyków. Wreszcie Boekenweekgeschenk, który jest prawdziwą literaturą, a nie jedynie reklamowym produktem literaturopodobnym – pisali recenzenci.

Duża była w tym zasługa tematyki: w Jasnym niebie Lanoye opowiada o tragicznym wydarzeniu z 1989 roku, kiedy to radziecki samolot wojskowy po wystartowaniu z polskiego lotniska uległ awarii i po katapultowaniu się pilota leciał w kierunku Zachodu. Powstała absurdalna sytuacja – zimna wojna miała się ku końcowi, Związek Radziecki się rozpadał, Polska i inne kraje regionu zmierzały do demokracji, a tu nagle na natowskich radarach pojawił się radziecki myśliwiec, przekraczający Żelazną Kurtynę.

Samolot przeleciał nad RFN, a jego lot zakończył się dopiero w chwili, gdy skończyło się paliwo. Pech chciał, że myśliwiec runął nie gdzieś w szarym polu, ale na dom w belgijskim miasteczku. Kuriozalne wydarzenie kosztowało życie dokładnie jednej osoby: 19-letniego belgijskiego chłopaka.

aaa tekścik

Aż dziwne, że historia ta dopiero w 2012 roku zainspirowała któregoś z literatów. Opowieść Lanoye opiera się na prawdziwych wydarzeniach – pisarz nawiązał nawet kontakt z rodziną tragicznie zabitego chłopaka – jednak Jasne niebo to przede wszystkim fikcja, literatura. Wydarzenie historyczne dla Lanoye jest jedynie punktem wyjścia do opowiedzenia własnej historii o tragicznie przerwanym młodym życiu i o Belgii końca lat osiemdziesiątych.

W 2013 roku ukazała się najnowsza powieść Lanoye, Gelukkige slaven (Szczęśliwi niewolnicy). „Szalenie inteligenta powieść z międzynarodowym potencjałem”, pisał o Gelukkige slaven recenzent flamandzkiego dziennika De Standaard. Holenderska opiniotwórcza gazeta NRC przyznała Gelukkige slaven pięć gwiazdek na pięć możliwych.

Antjie Krog & Tom Lanoye

Co do tego niewielu znawców literatury niderlandzkiej ma dziś wątpliwości: Tom Lanoye to jeden z najwybitniejszych współczesnych pisarzy tego obszaru jezykowego. Może nadszedł czas, by i polski czytelnik mógł się o tym przekonać?

Ł.K.

Fragmenty Twierdzy Europa Toma Lanoye (tłum. Małgorzata Woźniak-Diederen) – TUTAJ

Więcej o festiwalu Writers Unlimited – TUTAJ

Więcej o wręczeniu Tomowi Lanoye nagrody Constantijn Huygensprijs – TUTAJ

Więcej o niderlandzkim Tygodniu Książki – TUTAJ

Więcej o nagrodzie Constantijn Huygensprijs – TUTAJ

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: